काठमाडौँ । नेपालको पुँजीबजार पछिल्लो समय उतारचढावको चक्रबाट गुज्रिरहेको छ। सेयर बजारमा देखिने सामान्य सुधार र गिरावटले लगानीकर्ताको मनोविज्ञानमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गरेको छ।
नेप्से परिसूचक थामिएको र बजार
पुँजीकरण ४१ खर्ब ५३ अर्ब रुपैयाँमा सीमित भएको अवस्थाले नेपालको सेयर बजारको
वर्तमान अवस्था र भविष्यको दिशाबारे गम्भीर बहस आवश्यक बनाएको छ।
पुँजीबजार अर्थतन्त्रको ऐना हो। यसले लगानीकर्ताको विश्वास, निजी
क्षेत्रको अवस्था, आर्थिक गतिविधि र समग्र वित्तीय वातावरणको
संकेत गर्छ। त्यसैले नेप्सेको अंक घट्नु वा बढ्नुलाई केवल दैनिक कारोबारको सामान्य
घटनाका रूपमा मात्र हेर्न मिल्दैन। बजारमा आएको सुस्तताले लगानीकर्ताको
आत्मविश्वास, नयाँ लगानीको सम्भावना र पुँजी परिचालनमा समेत प्रभाव पार्न
सक्छ।
नेपालको सेयर बजारमा लामो समयदेखि संरचनात्मक समस्या कायम
छन्। बजारमा सीमित कम्पनीको प्रभाव, कमजोर वित्तीय
विवरण भएका संस्थाको कारोबार, सूचनामा असमान पहुँच, संस्थागत
लगानीकर्ताको न्यून उपस्थिति र बजारमा हुने अस्वाभाविक उतारचढावले लगानीकर्तालाई
प्रभावित पार्दै आएका छन्। विशेषगरी साना तथा मध्यम लगानीकर्ता बजारको जोखिममा बढी
प्रभावित हुने गरेका छन्।
सेयर बजारलाई निश्चित समूहको चलखेल र अल्पकालीन नाफाको माध्यम बन्न दिनु हुँदैन। बजारको विकासका लागि पारदर्शिता, सुशासन र नियामकीय प्रभावकारिता अनिवार्य सर्त हुन्।
नेपाल धितोपत्र बोर्ड र नेपाल स्टक
एक्सचेन्जले बजारको नियमित अनुगमन, कारोबारमा हुने
सम्भावित चलखेल नियन्त्रण तथा लगानीकर्ताको हित संरक्षणमा प्रभावकारी भूमिका
निर्वाह गर्नुपर्छ।
सरकारले पुँजीबजारलाई अर्थतन्त्रको उत्पादनशील क्षेत्रसँग जोड्न आवश्यक छ। जलविद्युत्, पर्यटन, कृषि, उद्योग तथा पूर्वाधार क्षेत्रमा लगानी विस्तार गर्ने वातावरण निर्माण भएमा पुँजीबजारमार्फत परिचालित रकमले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा योगदान दिन सक्छ। केवल बजार परिसूचक बढ्नु नै सफलताको मापदण्ड होइन।
बजारमा सूचीकृत कम्पनीको वास्तविक
वित्तीय अवस्था, लाभांश वितरण क्षमता र उत्पादनशील क्षेत्रमा पुँजी
परिचालनको अवस्था पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ब्याजदर, तरलताको
अवस्था, सरकारको आर्थिक नीति र लगानीकर्ताको अपेक्षाले पनि सेयर
बजारलाई प्रभावित गर्छन्। त्यसैले बजारमा स्थायित्व कायम गर्न समग्र आर्थिक
वातावरण सुधार गर्नुपर्छ। नियामक निकायले नीतिगत स्थिरता र विश्वासको वातावरण निर्माण
गर्न सकेमा लगानीकर्ताको सहभागिता बढ्न सक्छ।
बजार पुँजीकरण ४१ खर्ब ५३ अर्ब रुपैयाँमा रहनु केवल एउटा
तथ्यांक होइन, नेपालको पुँजीबजारको अवस्था मूल्यांकन गर्ने आधार पनि हो।
बजारलाई कृत्रिम रूपमा उचाल्ने वा घटाउनेभन्दा पनि वास्तविक अर्थतन्त्रको आधारमा
दिगो विकास गर्नु आजको आवश्यकता हो।
सरकार, नियामक निकाय, सूचीकृत
कम्पनी र लगानीकर्ता सबैले आ–आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्छ। लगानीकर्ताले हल्ला
र प्रलोभनका आधारमा नभई कम्पनीको वित्तीय अवस्था र सम्भावनाको विश्लेषण गरेर लगानी
गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ। नियामक निकायले पनि बजारमा पारदर्शिता र
जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
